معرفی سرخه
موقعیت شهر سرخه
شهر سرخه در عرض جغرافیایی ۲۹ و ۳۵ (سی و پنج درجه و بیست و نه دقیقه) شمالی از خط استوا و در طول جغرافیایی ۱۲ و ۵۳ (پنجاه و سه درجه و دوازده دقیقه) شرقی از نصفالنهار مبدأ واقع گردیده است. این شهر در ارتفاع ۱۱۰۰ متری از سطح دریا در حاشیه شمالی دشت کویر قرار دارد و در ۲۰ کیلومتری جنوب غربی شهر سمنان و ۲۱۶ کیلومتری تهران واقع شده است.
ویژگیهای کالبدی شهر سرخه
بافت شهر
هر بینندهای که در اولین نگاه به شهر مینگرد، متوجه دو بافت جداگانه و متمایز در شهر سرخه خواهد شد که شامل بافت قدیم و بافت جدید میباشد.
الف) بافت قدیم
بافت قدیم شهر سرخه در محدودهای U شکل قرار دارد و بر اساس شواهد و آثار موجود، هسته اولیه و محل شکلگیری شهر سرخه بوده است.
- محله درون دژ (Dorindaz): نخستین هسته شهر سرخه که دارای خندق دفاعی بوده است.
- محله بیرون دژ (Biedaz): خارج از قلعه قدیمی و توسعهیافته پس از آن.
- محله پشت خندق (Pas Xondaq): محدوده میدان ولیعصر (عج) کنونی.
- محله کالان: با هسته مرکزی مسجد امام هادی (ع).
- محله آقا علی حوض: محل مسجد جامع و مسجد چهلستون.
- محله گودال آقا علی: دارای مسجد امام حسن عسگری.
- محله پشت زاغه پایین: در جنوب میدان ولیعصر (عج).
- محله میان بازار: محل داد و ستد و تجارت قدیم.
- لُاووا: در شرق پشت خندق و درون دژ.
- شنآباد: در غرب شهر، متاثر از شنهای روان.
- محله میدان پیروزی: با هسته مرکزی میدان پیروزی.
- محله رباط: محل وجود کاروانسراهای قدیمی.
- محله دهباندشت: حوالی میدان شهید بهشتی و پارک ۱۳ آبان.
وجه تسمیه سرخه
- انتساب نام شهر به سرخه، فرزند افراسیاب و داستان زینالعرب.
- افسانه سرخاب دیو و غار نمکدره.
- سرخرنگ بودن کوههای اطراف شهر.
- نام یک قبیله مهاجر به این منطقه.
پیشینه تاریخی
بر اساس بررسیهای باستانشناسی، محوطههایی از دوران پارینهسنگی، نوسنگی، عصر آهن و دوران اسلامی در منطقه شناسایی شده است. قدیمیترین نویسندهای که از سرخه نام برده، ابن رسته در کتاب «الاعلاق النفیسه» (سال ۲۹۰ هجری قمری) میباشد.
گویش
گویشهای رایج در شهرستان سرخه شامل: سرخهای، افتری، مؤمنآبادی، لاسجردی و بیابانکی است.
مفاخر و مشاهیر
از مشاهیر شهرستان میتوان به شیخ علاءالدوله سمنانی، آیتالله عباسعلی ارسطو، آیتالله فیض سرخهای، حجتالاسلام والمسلمین دکتر حسن روحانی و دیگر بزرگان اشاره کرد.
صنایع دستی و سوغات
صنایع دستی شامل قالیبافی، گلیمبافی، جاجیمبافی و حولهبافی است. سوغات شهرستان شامل خربزه، انار، انجیر، بادام، گردو، لبنیات، نان محلی و شیرمال میباشد.
آثار تاریخی، طبیعی و اماکن دیدنی
- مسجد جامع و چهلستون
- آبانبار بزرگ و آبانبار بیرون دژ
- خانه حاج حشمتاللشکر
- حمام بیرون دژ
- بقعه پیر غریب
- غار چاه (دیو چاه)
- قلعه جهانآباد
- آیینهای عاشورایی و فرهنگ انتظار